Jak rozpoznać udar? Co robić?

Czym jest udar mózgu i dlaczego liczy się każda minuta?

Udar mózgu to nagły incydent, w którym część mózgu traci dopływ krwi i tlenu. Bez nich komórki nerwowe zaczynają obumierać – i to w zastraszającym tempie. W zależności od mechanizmu wyróżniamy dwa główne typy. Udar niedokrwienny, który stanowi ok. 80–85% przypadków, powstaje, gdy skrzep blokuje tętnicę zaopatrującą mózg. Udar krwotoczny to z kolei pęknięcie naczynia i wylew krwi do tkanki mózgowej – rzadszy, ale często cięższy w przebiegu.

Dlaczego czas ma tu tak ogromne znaczenie? Bo skuteczne leczenie udaru niedokrwiennego – podanie leku rozpuszczającego skrzep – jest możliwe w oknie czasowym wynoszącym zaledwie kilka godzin od wystąpienia pierwszych objawów. Im szybciej chory trafi do szpitala, tym większa szansa na uniknięcie trwałej niepełnosprawności.

Objawy udaru – metoda FAST, która może uratować życie

Jak rozpoznać kolejny udar mózgu albo ten pierwszy? Na szczęście istnieje prosta metoda, którą może zastosować każdy. To test FAST, gdzie każda litera oznacza jeden symptom do sprawdzenia.

F (Face) – twarz. Poproś osobę, żeby się uśmiechnęła. Jeśli jeden kącik ust opadał w dół, a twarz jest asymetryczna – to sygnał alarmowy. A (Arms) – ręce. Poproś, by uniosła obie kończyny do przodu. Jeśli jedna z nich opada lub pojawia się niedowład i osłabienie – to kolejny objaw. S

(Speech) – mowa. Poproś o powtórzenie prostego zdania. Bełkotliwa, niewyraźna mowa lub zaburzenia rozumienia słów to poważna przesłanka. T (Time) – czas. Jeśli zauważysz choćby jeden z powyższych objawów, natychmiast dzwoń pod 112 i wezwij pogotowie ratunkowe.

Inne objawy udaru mózgu, które warto znać, to nagły, silny ból głowy bez wyraźnej przyczyny, zaburzenia widzenia (np. podwójne widzenie lub utrata pola widzenia w jednym oku), zawroty głowy, problemy z równowagą, a także drętwienie twarzy lub kończyny po jednej stronie ciała.

Udar a TIA – czym różni się „mini udar” od pełnego udaru?

TIA, czyli przejściowy atak niedokrwienny, bywa nazywany „mini udarem”. Objawy wyglądają niemal identycznie – osłabienie połowy ciała, zaburzenia mowy, problemy z widzeniem – ale ustępują samoistnie, zwykle w ciągu kilku minut do godziny. I tu tkwi pułapka: wiele osób myśli, że skoro przeszło, to nie było nic poważnego.

Tymczasem TIA to poważne ostrzeżenie. U części pacjentów pełny udar następuje w ciągu dni lub tygodni po takim epizodzie. Dlatego, nawet jeśli objawy minęły, wizyta u lekarza i badanie diagnostyczne są niezbędne. Wczesny wychwycenie problemu może zapobiec znacznie groźniejszym konsekwencjom.

Pierwsza pomoc przy udarze – 6 kroków, które musisz znać

Po pierwsze – natychmiast dzwoń pod 112. Przy wezwaniu pogotowia powiedz wyraźnie, że podejrzewasz udar mózgu, i podaj, kiedy pojawiły się pierwsze objawy.

Po drugie – ułóż chorego w wygodnej pozycji, najlepiej na boku, z głową lekko uniesioną.

Po trzecie – nie podawaj jedzenia, picia ani żadnych leków – zaburzenia połykania to częsty objaw udaru i podanie czegokolwiek doustnie grozi zachłyśnięciem.

Po czwarte – rozluźnij ciasne ubranie przy szyi.

Po piąte – kontroluj oddech i stan świadomości aż do przyjazdu karetki.

Po szóste – zanotuj dokładną godzinę wystąpienia pierwszych symptomów – ta informacja jest kluczowa dla lekarzy.

Czego nie robić w przypadku podejrzenia udaru?

Nie podawaj aspiryny, w przypadku udaru krwotocznego może pogorszyć stan pacjenta. Rozpoznanie typu udaru jest możliwe dopiero w szpitalu po wykonaniu tomografii. Nie wóź chorego samodzielnie, jeśli nie musisz – karetka pogotowia ratunkowego ma sprzęt i medyczny personel, który może rozpocząć działanie jeszcze w drodze. I nie bagatelizuj objawów, nawet jeśli wydają się łagodne – przy udarze nie ma czegoś takiego jak „poczekam, może przejdzie”.

Co dzieje się w szpitalu po przyjeździe karetki?

Czas gra tu pierwsze skrzypce. Pacjent trafia na oddział udarowy, gdzie natychmiast wykonywane jest badanie obrazowe – tomografia komputerowa lub rezonans magnetyczny. To kluczowy moment rozpoznania: lekarze muszą ustalić, czy mamy do czynienia z udarem niedokrwiennym czy krwotocznym, bo leczenie wygląda zupełnie inaczej.

W przypadku udaru niedokrwiennego, jeśli pacjent trafił do szpitala odpowiednio szybko, możliwe jest podanie leku trombolitycznego, który rozpuszcza skrzep w tętnicy. Czasem stosuje się też trombektomię mechaniczną – zabieg polegający na fizycznym usunięciu zakrzepu. Przy udarze krwotocznym postępowanie zależy od rozległości wylewu i stanu chorego.

Po ustabilizowaniu stanu rozpoczyna się rehabilitacja – im wcześniej, tym większa szansa na odzyskanie sprawności.

Kto jest najbardziej narażony na udar mózgu?

Ryzyko rośnie z wiekiem, ale udar nie jest chorobą wyłącznie osób starszych. Do najczęstszych czynników ryzyka należą:

• nadciśnienie tętnicze (to czynnik numer jeden),
• migotanie przedsionków,
• cukrzyca,
• wysoki cholesterol,
• palenie papierosów,
• otyłość,
• brak aktywności fizycznej.

Ważną rolę odgrywa też genetyka – jeśli w Twojej rodzinie ktoś przeszedł udar, Twoje ryzyko jest statystycznie wyższe.

Szczególną uwagę powinny zwrócić osoby z problemami kardiologicznymi. Migotanie przedsionków, które sprzyja powstawaniu skrzepów, jest jednym z kluczowych czynników ryzyka udaru niedokrwiennego. Regularne wizyty w poradni kardiologicznej pomagają wykryć tego typu zaburzenia na wczesnym etapie.

Jak zmniejszyć ryzyko udaru – profilaktyka na co dzień

Profilaktyka udaru nie wymaga rewolucji – wystarczy kilka konsekwentnych zmian. Zadbaj o regularne pomiary ciśnienia tętniczego – nadciśnienie to cichy zabójca, który często nie daje żadnych objawów. Kontroluj poziom cukru i cholesterolu. Rzuć palenie – to jeden z najczęstszych modyfikowalnych czynników ryzyka. Wprowadź ruch do codziennej rutyny – nawet 30 minut spaceru dziennie robi różnicę.

Nie zapominaj o regularnych badaniach kontrolnych. Wczesne wykrycie migotania przedsionków, miażdżycy czy cukrzycy daje realne narzędzia do obniżenia ryzyka. O swoje zdrowie warto zadbać zanim pojawią się problemy, bo w przypadku udaru profilaktyka jest zawsze lepsza niż nawet najszybsza reakcja ratunkowa.